Złote Zasady Reportera

Szukając w internecie reguł, których bezwzględnie MUSI przestrzegać każdy użytkownik Portalu pusy.info zarówno jako osoba, która dodaje informacje jak i je komentuje natrafiłem na rewelacyjny artykuł „Etyka dziennikarska w praktyce” Pana Stanisława Sowy. Opisane w niej zasady stanowią fundament rozwoju Naszego portalu, a respektowanie tych zasad i kary za ich nie respektowanie stanowią § 5 Regulaminu Portalu.

Zgodnie z Dziennikarskim Kodeksem Obyczajowym SDRP Użytkownik Portalu plusy.info ma obowiązek:

  • poszukiwania i publikowania prawdy,
  • prostowania informacji fałszywej,
  • oddzielania komentarza od informacji,
  • zachowania tajemnicy.

Użytkownik Portalu plusy.info nie może:

  • naruszać dóbr osobistych,
  • używać słów obelżywych, poniżać kogokolwiek lub szantażować,
  • przesądzać o winie oskarżonego przed wyrokiem sądu,
  • propagować wojny, przemocy, gwałtu, pornografii,
  • naruszać uczuć religijnych i ludzi niewierzących, uczuć narodowych, praw człowieka,
  • uprawiać kryptoreklamy i plagiatorstwa,
  • przyjmować korzyści materialnych za zamieszczenie lub niezamieszczenie materiału,
  • dyskredytować dobrego imienia reportera lub działać na szkodę innych reporterów,
  • wykonać polecenia służbowego, jeżeli prowadziłoby to do naruszenia norm etycznych,

Może słowo dziennikarz nie jest adekwatne do Użytkownika Portalu plusy.info, ale z pewnością zasady, które określa Karta etyczna mediów na portalu plusy.info są obowiązujące:

  1. Zasada prawdy – Użytkownik Portalu plusy.info ma obowiązek zabiegać o informację prawdziwą i sprostować informację fałszywą.
  2. Zasada obiektywizmu – przedstawianie rzeczywistości niezależnie od poglądu Użytkownika Portalu plusy.info. Jeżeli masz swoją własną opinie na temat danej rzeczywistości, zawsze dodawaj że jest to Twoja opinia. Staramy się unikać opinii w stylu „ludzie mówią” jeśli nie mamy potwierdzonych informacji.
  3. Zasada oddzielania informacji od komentarza – chodzi o możliwość odróżniania przez odbiorcę faktów od opinii o nich.
  4. Zasada uczciwości – Użytkownik Portalu plusy.info działa zgodnie z własnym sumieniem, nie ulega wpływom, jest nieprzekupny.
  5. Zasada szacunku i tolerancji – poszanowanie ludzkiej godności, praw, dóbr osobistych i prywatności.
  6. Zasada pierwszeństwa dobra odbiorcy – interesy odbiorców są nadrzędne wobec interesów redakcji oraz lokalnych dziennikarzy.
  7. Zasada wolności i odpowiedzialności za formę i treść przekazu – wolność nakłada na Użytkowników Portalu plusy.info i wydawców odpowiedzialność za konsekwencje wynikające z publikacji treści.

Współczesny reporter jest: niezależny, rzetelny, uczciwy i wrażliwy. Jeśli chodzi o niezależność reportera to konieczna jest akceptacja poniższych zasad:

Niezależny reporter:

  • jest bezstronny w tworzeniu i przekazywaniu materiałów prasowych,
  • nie chroni i nie faworyzuje kogokolwiek, czy to wpływowych środowisk, czy rodziny i przyjaciół,
  • jest nieprzekupny w dążeniu do prawdy, wolny od jakichkolwiek wpływów, nawet gdy pochodzą one od jego zwierzchnika w pracy,
  • może mieć poglądy polityczne, ale kierując się swoimi poglądami nie może selekcjonować albo zniekształcać informacji,
  • nie podejmuje się realizacji tematów, w które jest lub może być zaangażowany osobiście, np. finansowo czy towarzysko.

Rzetelny reporter:

  • uwzględnia wszystkie istotne fakty dla opisywanej sprawy,
  • nie opiera swoich relacji na jednym źródle i nie pokazuje tylko jednej strony medalu,
  • stroni od złośliwych uwag na temat czyjegoś pochodzenia społecznego, miejsca zamieszkania, wyglądu, poglądów,
  • unika słów i wyrażeń nacechowanych emocjonalnie lub zawierających oceny (w tabloidach obserwujemy świadome granie na ludzkich emocjach).

Uczciwy reporter:

  • działa w sposób jawny i informuje rozmówcę, w jaki sposób jego informacja będzie wykorzystana,
  • nie płaci za informacje i nie posługuje się szantażem,
  • korzysta z ukrytego mikrofonu i kamery tylko w wyjątkowych przypadkach,
  • przestrzega prawa do autoryzacji (zasada mocno dyskusyjna, ale wciąż w Polsce obowiązująca).

Wrażliwy reporter:

  • liczy się z ludzkimi uczuciami,
  • bierze pod uwagę skutki, jakie wywoła przygotowywany przez niego materiał.

Na koniec Złotych Zasad Redaktora przykłady publikacji i zachowań różnych zespołów redakcyjnych w konkretnych sytuacjach:

Czy reporter może opublikować imię i nazwisko oraz zdjęcie świadka przestępstwa?

Nie wolno publikować personaliów i fotografii pokrzywdzonych oraz świadków przestępstw (pkt 16. Dziennikarskiego Kodeksu Obyczajowego, art. 13 ust. 2 ustawy Prawo prasowe). Zdarza się jednak, że reporterzy decydują się na takie publikacje, jeżeli świadek wyrazi na to zgodę. Nawet
jeśli taką zgodę mamy, powinniśmy jednak ocenić, czy opublikowanie danych osobowych świadka nie narazi go np. na niebezpieczeństwo.

Czy reporter może opublikować personalia oraz zdjęcie szefa instytucji państwowej, któremu prokuratura postawiła zarzuty?

Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy Prawo prasowe, nie wolno publikować danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. Ochrona ta dotyczy również osób publicznych i powszechnie znanych. Dane osobowe podejrzanych, oskarżonych i przestępców są chronione tak samo jak dane osobowe wszystkich obywateli.

Czy reporter może opublikować personalia oraz zdjęcie matki mężczyzny, który jest podejrzany o śmiertelne pobicie, jeżeli kobieta wyraża na to zgodę?

W przypadku, który tutaj Państwu prezentuję, reporter nie zdecydował się na publikację wizerunku kobiety, mimo że wyraziła ona na to zgodę, ze względu na dobro jej młodszych dzieci. Rodzina doświadczyła już ostracyzmu i napastliwych komentarzy ze strony mieszkańców osiedla. Reporter uznał, że opublikowanie wizerunku kobiety może spotęgować nieprzyjazne lub wręcz niebezpieczne działania w stosunku do tej rodziny.

Czy reporter może zamieścić zdjęcie przedstawiające niekorzystny wizerunek osoby publicznej?

Reporter ma prawo zamieścić zdjęcie, na którym osoba publiczna wygląda np. śmieszni czy wręcz komicznie. Reporter nie jest jednak w takiej sytuacji zupełnie bezkarny, ponieważ musi się liczyć chociażby z wrażliwością osoby publicznej i chęcią dochodzenia prze tą osobę rekompensat za „rysę” na wizerunku.

W tym momencie warto zwrócić uwagę na NAJWAŻNIEJSZĄ rzecz wynikającą m.in. z przepisów RODO. Przepisy te chronią dane osobowe wizerunek osób. Dlatego przed zrobieniem i publikowaniem zdjęcia należy zastanowić się czy wszystkie osoby, których zdjęcie dotyczy wyraziły zgodę na publikacje ich wizerunku w mediach czy internecie. Konsekwencje naruszeń przepisów RODO mogą być niewspółmierne z efektem przekazania danej informacji światu.

Czy napisanie i opublikowanie artykułu, w którym informacja pomieszana jest z komentarzem, można nazwać reportażem?

Mieszanie informacji z komentarzem jest nieetyczne i nie ma nic wspólnego z rzetelnym i uczciwym reportażem. To środek manipulacji. Czytelnik powinien mieć pełną jasność co do tego, gdzie reporter przedstawia fakty, a gdzie zamieszcza swoje opinie.

Czy informacja, w której dziennikarz zachwala ofertę kulinarną jednego baru jest kryptoreklamą?

Jest to typowy przykład kryptoreklamy. Oferta jednego baru, z podaniem cen, strony internetowej i sformułowań wartościujących: „pyszną golonkę”, „smakowitości z bogatego menu”, a także manipulacji w rodzaju: „dużym powodzeniem cieszy się…” nie jest materiałem reporterskim. Jeśli znasz osoby lub firmy, które chciałby by zaistnieć ze swoją reklamą w Naszym portalu polecamy zakładkę www.plusy.info/wspolpraca

Czy reporter może przesądzać o winie kogokolwiek, jeśli sąd nie wydał jeszcze prawomocnego wyroku skazującego?

Zdarza się, że reporter zachowują się nierozważnie, np. zamieszczając tytuły o charakterze przesądzającym w sytuacji, gdy wina sprawcy nie została jeszcze stwierdzona przez sąd. Jest to działanie nieetyczne i bezprawne. Generalny inspektor danych osobowych stwierdził na ten temat: Chroniona jest nie tylko osoba podejrzana czy oskarżona o popełnienie przestępstwa, ale nawet skazana prawomocnym wyrokiem. Jej nazwisko, dane osobowe, w tym wizerunek, można podać do wiadomości publicznej za zgodą prokuratury albo sądu. Sąd, ogłaszając wyrok skazujący, może zasądzić karę w postaci podania do publicznej wiadomości personaliów i wizerunku przestępcy.

Czy można opublikować dane osobowe i wizerunek osoby, przeciwko której toczy się postępowanie prokuratorskie lub sądowe ?

Tylko w sytuacji gdy zgodę na to wydadzą: prokurator, sąd, osoba podejrzana (oskarżona, skazana). Warto dodać, że zgoda na opublikowanie danych osobowych lub wizerunku osoby, przeciwko której toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, wydana przez prokuratora lub sąd, jest zgodą wydaną wszystkim mediom.

A co z danymi osobowymi i wizerunkami osób publicznych? Czy można np. zamieścić zdjęcie pijanego wójta?

Wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 2008 r. (sygnatura akt: IV CSK 474/07) nie pozostawia wątpliwości: Zakaz publikowania w prasie danych personalnych osób, przeciwko którym toczy się sprawa karna, dotyczy także osób pełniących funkcje publiczne. Czyli nie wolno!

Czy można opublikować zdjęcie burmistrza miasta, który spaceruje sobie po swoim ogrodzie?

Burmistrz jest niewątpliwie osobą publiczną, ale pokazywanie go w sytuacji niezwiązanej z jego funkcją publiczną (prywatny ogród) możliwe jest tylko za jego zgodą. Jeśli osoba publiczna zaprosi nas do domu, by pokazać i opowiedzieć jak mieszka, czym zajmuje się po pracy, nie ma problemu.

Co to są dane osobowe, które chroni RODO ?

Dane osobowe, czyli te które nie możemy publikować bez zgody, według polskiego prawa to: imię i nazwisko, data i miejsce urodzenia, adres zamieszkania, stan cywilny, fotografia (wizerunek). Do katalogu danych szczególnie chronionych należą tzw dane wrażliwe to:

  • pochodzenie rasowe lub etniczne,
  • poglądy polityczne,
  • przekonania religijne lub filozoficzne,
  • przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową,

jak również dane:

  • o stanie zdrowia,
  • o kodzie genetycznym,
  • o nałogach lub życiu seksualnym,
  • dotyczące skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych,
  • dotyczące innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.